Publiekrechtelijke beperkingen in het Kadaster (Wkpb): wat ze zijn en wat ze zeggen
Wat zijn publiekrechtelijke beperkingen in het Kadaster?
Beperkingen die de overheid op een pand legt, zoals een rijksmonumentstatus, een last onder dwangsom of een gedoogplicht. Een afschrift kost bij het Kadaster € 19,85 als pdf. Sinds de Omgevingswet staan gemeentelijke monumenten in het omgevingsplan en wordt het voorkeursrecht via de Omgevingswet zelf ingeschreven, dus kijk ook in het Omgevingsloket.
Publiekrechtelijke beperkingen zijn beperkingen die de overheid op een pand legt, zoals een rijksmonumentstatus, een voorkeursrecht of een last onder dwangsom. Veel staan bij het Kadaster, maar sinds de Omgevingswet niet allemaal. Voor een koper zijn ze een risico, en soms een signaal.
Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Regels veranderen; controleer de actuele stand bij de genoemde bronnen.
Eigendom en hypotheken zijn privaatrecht: afspraken tussen partijen. Daarnaast kan de overheid regels opleggen die aan het pand blijven hangen, ook als het van eigenaar wisselt. Die heten publiekrechtelijke beperkingen. De Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen (Wkpb) regelt welke worden ingeschreven, zodat een koper ervan kan weten.
Welke beperkingen er zijn
Het Kadaster noemt onder meer:
- rijksmonumenten;
- beschermde leefomgeving;
- bodembescherming, zoals de registratie van verontreinigde grond;
- eisen op grond van de Woningwet, zoals middelen om voorzieningen aan een gebouw af te dwingen;
- gedoogplichten: de plicht om werk van de overheid op je grond te dulden;
- voorkeursrechtbeschikkingen op grond van de Omgevingswet.
Wat veranderde met de Omgevingswet
Sinds de Omgevingswet in 2024 is ingegaan, staan niet alle beperkingen meer op de eigendomsinformatie, schrijft het Kadaster. Het IPLO legt uit:
- Gemeentelijke en provinciale monumenten worden nu beschermd via het omgevingsplan of de omgevingsverordening en vallen niet langer onder de Wkpb. Voor gemeentelijke monumenten loopt de registratie onder overgangsrecht door; gemeenten hebben tot eind 2031.
- Rijksmonumenten blijven beperkingenbesluiten onder de Wkpb.
- Het voorkeursrecht valt niet meer onder de Wkpb, maar wordt op grond van de Omgevingswet zelf ingeschreven in de openbare registers.
- Kostenverhaalregels in het omgevingsplan vallen niet onder de Wkpb; voorwaarden over kostenverhaal in een omgevingsvergunning wel.
Het gevolg: kijk niet alleen bij het Kadaster, maar ook in het omgevingsplan via het Omgevingsloket.
Wat het kost
| Product | Prijs | Wat je krijgt |
|---|---|---|
| Eigendomsinformatie | € 3,70 per object, excl. btw | Onder meer eigenaar, rechten en beperkingen zoals een monumentstatus |
| Afschrift publiekrechtelijke beperking | € 19,85 als pdf, € 22,25 per post | Kopie van het stuk, datum, soort beperking, wie hem oplegde |
Een afschrift krijg je volgens het Kadaster binnen twee werkdagen na de bestelling.
Drie beperkingen die elke koper moet kennen
Last onder dwangsom
Als een eigenaar regels overtreedt, bijvoorbeeld door achterstallig onderhoud of illegaal gebruik, kan de gemeente een last onder dwangsom opleggen: herstel het, of betaal per dag of per keer. Gemeenten laten zo’n besluit inschrijven. In de voorbeeldbrief van de VNG staat waarom: dan weten volgende eigenaren ervan, en kan de gemeente de last ook opleggen aan een volgende eigenaar. De inschrijving wordt pas geschrapt als aan de last is voldaan.
Voor jou als koper: je kunt de verplichting erven. Vraag het besluit op, laat de kosten van herstel ramen en neem dat mee in je prijs.
Voorkeursrecht
Met een voorkeursrecht moet een eigenaar zijn pand eerst aan de gemeente aanbieden voordat hij het aan een ander verkoopt, legt het IPLO uit. Een akte van levering aan iemand anders wordt alleen ingeschreven met een notariële verklaring over het voorkeursrecht (artikel 9.21 van de Omgevingswet).
Voor jou als koper: je kunt niet zomaar kopen, en de gemeente heeft plannen met het gebied. Dat kan op termijn waarde betekenen, maar ook dat jouw plan niet past bij dat van de gemeente.
Rijksmonument
Een rijksmonument vraagt vergunning voor veel wijzigingen en stelt eisen aan materiaal en uitvoering. Onderhoud is vaak duurder, en sommige ingrepen, zoals optoppen of splitsen, zijn lastiger.
Bodem
Een bodembeperking betekent dat verontreiniging is vastgelegd, of dat er regels gelden voor wat je met de grond mag doen. Volgens het IPLO moet je voor bodem zowel het Kadaster als het Digitaal Stelsel Omgevingswet raadplegen om alle informatie te vinden. Voor een belegger telt dit vooral bij grondwerk, uitbreiding of nieuwbouw.
Rekenvoorbeeld
Je wilt een pand kopen voor € 900.000. Bij de beperkingen staat een last onder dwangsom voor achterstallig gevelonderhoud. Een aannemer raamt het herstel op € 40.000, en de gemeente heeft een termijn gesteld die over vier maanden afloopt. Dan zijn er drie posten: de herstelkosten, het risico dat de termijn verstrijkt vóór je levering, en de dwangsommen die dan kunnen gaan lopen. Spreek in de koopovereenkomst af wie herstelt en wie eventuele dwangsommen betaalt, of verlaag je bod met minimaal de herstelkosten. De bedragen in dit voorbeeld zijn fictief.
Wat beperkingen signaleren
| Beperking | Wat het betekent | Mogelijk signaal |
|---|---|---|
| Last onder dwangsom | Een overtreding moet worden hersteld | De eigenaar heeft een kostenpost of conflict met de gemeente; heroverweging is mogelijk |
| Voorkeursrecht | De gemeente koopt eerst | Gebiedsontwikkeling op komst; vrije verkoop is beperkt |
| Rijksmonument | Strengere regels voor wijzigingen | Hogere onderhoudskosten, minder ruimte voor herontwikkeling |
| Bodembeperking | Verontreiniging geregistreerd | Saneringskosten bij grondwerk of nieuwbouw |
Een signaal is geen reden om een eigenaar onder druk te zetten. Wie benadert, doet dat zakelijk en respectvol, binnen de belregels: een bv mag je zakelijk bellen, een natuurlijk persoon sinds 1 juli 2026 alleen met vooraf gegeven toestemming. Zie vastgoedeigenaren benaderen.
Zo neem je het mee in je aankoop
- Vraag eigendomsinformatie op en kijk naar de vermelde beperkingen.
- Vraag van elke beperking het afschrift op.
- Check het omgevingsplan voor regels die niet bij het Kadaster staan, zoals een gemeentelijk monument.
- Vraag de verkoper in de koopovereenkomst te garanderen dat er geen andere aanschrijvingen of lopende handhaving zijn.
- Neem herstelkosten mee in je bod. Zie de checklist due diligence.
Hoe Blokscout helpt
In Blokscout vraag je de eigenaar op, zodat eigenaar en notities op één plek staan. Je ziet ook of er bij het pand iets in beweging is. Lees meer over eigenaar opvragen of Start je proef met Blokscout.
Bronnen
- Kadaster: publiekrechtelijke beperkingen
- Kadaster: publiekrechtelijke beperking opvragen
- Kadaster: eigendomsinformatie
- IPLO: Wkpb en Omgevingswet
- IPLO: voorkeursrecht
- Omgevingswet, artikel 9.21
- VNG: voorbeeldbesluit last onder dwangsom (docx)
- IPLO: publiekrechtelijke beperkingen voor de bodem
- Omgevingsloket
- ACM: vanaf 1 juli strengere regels voor telemarketing